به نظر میرسد حرکت به سمت هوشمندسازی حملونقل در ایران بهطور رسمی آغاز شده است. بر اساس اعلام مسئولان دولتی، برنامههایی برای توسعه خودروهای هوشمند و در نهایت خودروهای خودران در دستور کار قرار گرفته که میتواند نقطه شروعی برای تحول در سیستم حملونقل کشور باشد. این رویکرد با هدف نزدیک شدن به استانداردهای جهانی و بهرهگیری از مزایای فناوریهای نوین دنبال میشود.
محمد کرباسی، دبیر ستاد توسعه فناوریهای اتصالپذیری و ارتباطی معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری، اعلام کرده است که این برنامهها با همکاری شرکتهای دانشبنیان و بر پایه مطالعات علمی و بررسی تجربیات کشورهای پیشرفته طراحی میشوند. به گفته او، پیش از اجرای عملی این طرحها، لازم است بازار، فناوری و زیرساختها بهدقت بررسی شوند تا توسعه فناوری به نتایج پایدار منجر شود.
به اعتقاد کرباسی، خودروهای متصل و هوشمند میتوانند نقش مؤثری در کاهش تلفات جادهای، مدیریت مصرف سوخت و حتی مقابله با قاچاق سوخت ایفا کنند. با این حال، او یکی از موانع اصلی گسترش هوشمندسازی را واقعی نبودن قیمت حاملهای انرژی میداند؛ موضوعی که باعث میشود انگیزه اقتصادی کافی برای صرفهجویی و استفاده از فناوریهای هوشمند وجود نداشته باشد.
وی همچنین تأکید کرده است که اجرای این طرحها نیازمند پهنای باند و زیرساخت ارتباطی متناسب با فناوریهای نوین است. به گفته او، خودروهای متصل میتوانند در حوزههایی مانند ناوبری، موقعیتیابی، تحلیل نحوه حرکت خودرو، مدیریت کامپیوتر خودرو و حتی نگهداری و تعمیرات هوشمند مورد استفاده قرار گیرند.
کاربرد این فناوریها به خودروهای شخصی محدود نمیشود. کرباسی معتقد است که گسترش خودروهای متصل در ناوگان حملونقل عمومی میتواند تأثیر قابل توجهی بر صنایع بیمه، کنترل آلودگی هوا و کاهش مصرف سوخت داشته باشد. همچنین این فناوری امکان ارائه خدمات چندرسانهای و مبتنی بر اینترنت را در خودروها فراهم میکند و بستر ارتباط خودرو با خودرو، خودرو با عابر پیاده و سایر اجزای ترافیکی را ایجاد میکند.
به گفته این مقام مسئول، اگر کنترل ترافیک بهصورت هوشمند و مبتنی بر داده انجام شود، در آینده میتوان شاهد کاهش چشمگیر ترافیک، استفاده بهینهتر از جادهها و افزایش سرعت جریان ترافیک بود. چنین زیرساختی در نهایت میتواند زمینهساز توسعه خودروهای خودران در کشور شود.
کرباسی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حمایت از شرکتهای دانشبنیان اشاره کرده و توضیح داده است که تاکنون حمایت هدفمند و گستردهای در این حوزه انجام نشده، چراکه بازار این فناوری هنوز بهطور کامل شکل نگرفته است. به گفته او، توسعه فناوری بدون وجود تقاضای واقعی در بازار، نمیتواند دوام داشته باشد و به همین دلیل رفع موانع سیاستگذاری و حاکمیتی اهمیت بالایی دارد.
او همچنین به چالشهای مرتبط با حکمرانی داده و سیاستگذاری اشاره کرده و گفته است که تا زمانی که این موانع برطرف نشوند، حتی شرکتهای توانمند نیز در تجاریسازی فناوریهای خود با مشکل مواجه خواهند شد. با این حال، به گفته وی، در برنامه هفتم توسعه کشور پیشبینیهایی برای رفع بخشی از این موانع انجام شده و این موضوع میتواند به شکلگیری بازار کمک کند.
بر اساس گفتههای کرباسی، در حال حاضر بیش از ده شرکت دانشبنیان در حوزه خودروهای متصل فعالیت میکنند و علاوه بر آن، اپراتورهای تلفن همراه و شرکتهای فعال در زمینه هوشمندسازی نیز وارد این حوزه شدهاند. استفاده از ظرفیت این مجموعهها میتواند نقش مهمی در پیشبرد پروژههای حملونقل هوشمند داشته باشد.
او در پایان به امکان همکاریهای بینالمللی نیز اشاره کرده و گفته است که با وجود تازهتأسیس بودن این ستاد، شناسایی فرصتها و برقراری ارتباط با نهادهای پژوهشی و دولتی سایر کشورها در دستور کار قرار دارد. بهویژه در حوزه اینترنت اشیا و فناوریهای اتصالپذیر، تمایل به همکاریهای خارجی وجود دارد.
در مجموع، اگرچه هوشمندسازی حملونقل و توسعه خودروهای خودران در ایران هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد، اما با بهرهگیری از توان شرکتهای دانشبنیان، استفاده از نیروی متخصص و الگوبرداری از تجربیات موفق جهانی، میتوان امیدوار بود که این مسیر به ارتقای ایمنی، کاهش ترافیک و بهبود کیفیت زندگی شهری منجر شود.
هوشمندسازی حملونقل مزایای متعددی به همراه دارد؛ از جمله افزایش ایمنی کاربران و جادهها، کاهش ترافیک، صرفهجویی در مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و تسریع در مدیریت مشکلات حوزههای مختلف حملونقل. با این حال، عبور از سیستم سنتی و حرکت به سمت حملونقل هوشمند با چالشهایی همچون کمبود زیرساخت، محدودیتهای اقتصادی، مسائل قانونی و سازمانی، نگرانیهای امنیتی و چالشهای فرهنگی و اجتماعی همراه است. عبور موفق از این موانع، شرط اصلی تحقق شهرهای هوشمند و توسعه خودروهای خودران در کشور خواهد بود.